İran Sansürün Pençesinde

İran’da Ahmedinecad yönetimi, bir süreden beri uyguladığı sansür politikasını genişletiyor. Reform yanlısı Şark gazetesi, George Bush’u bir at, Ahmedinecad’ıysa onunla tartışan bir eşek olarak gösteren karikatür yüzünden kapatılmış, gazete sahiplerinin Şark yerine çıkarmaya başladığı Rüzgar’ın ömrüyse beş gün olmuştu. Şimdi sansür, İran’ın önde gelen yazarlarının kitaplarını, modern dünya klasiklerini ve çoksatarları da kapsayacak şekilde yaygınlaştırılıyor.

                    Eski bir devrim muhafızı olan ve Ahmedinecad’a yakınlığıyla tanınan Kültür Bakanı Hüseyin Sefer Harandi, İran Kitap Fuarı’nın açılışında yaptığı konuşmada Hatemi’nin sekiz yıllık başkanlığı döneminde müsamahakarlıkta aşırıya kaçıldığını, artık yayıncıların genç kuşağı zehirlemesinin önüne geçmek zorunda olduklarını söyledi. Robert Tait’in Guardian için Tahran’dan bildirdiğine göre Harandi, “Kitapları yalnızca bir pazar olarak görenler ve şer güçlere hizmet edenler hakkında şikayetler alıyoruz. Kitaplarda kimi zaman İran gençliğine aşağılık duygusu aşılanıyor. Medyada, biz Müslümanların ve Doğuluların olanaklarının kısıtlı olduğunu, başkalarına avuç açmamız gerektiğini vurgulayanlar var,” dedi. Harandi’nin bu açıklamalarının öncesinde yayınlanan bir Meclis raporunda, Hatemi döneminde ahlaksız davranışların, evlilik öncesi cinsel ilişkinin, dini değerlerlerle alay etmenin ve laikliğin prim yaptığı bir ortam yaratıldığına dikkat çekilmiş, sanatsal ve kültürel yapıtların gerektiği şekilde denetlenmemiş olması eleştirilmişti.

                    İran Kültür Bakanlığı’nın kara listesine binlerce yeni kitap girdi. Bunların arasında İran’ın önde gelen yazarlarından İbrahim Gülistan’ın Horoz’u ve Sadık Hidayet’in tüm yapıtları da var. Onlarca İranlı yazar, sansür uygulaması kaldırılana kadar yeni yapıtlarını yayınevlerine vermeme kararı aldı.

                    Yasaklanan yabancı kitaplar arasında William Faulkner’ın Döşeğimde Ölürken adlı romanı, Tracy Chevalier’nin İnci Küpeli Kız’ı ve Dan Brown’un Da Vinci Şifresi sayılabilir. İnci Küpeli Kız’ı yayımlayan Çeşme yayınevi, kitabın altı baskısını yaptıklarını ve iyi para kazandıklarını söylüyor. Da Vinci Şifresi’yse İran’daki küçük Hıristiyan cemaatinin din adamlarını rahatsız ettiği için yasaklandı. Bir başka yayınevinin şarkı sözü dizisi de sansürden nasibini aldı: Beatles, Rolling Stones, Doors, Queen gibi grupların kitaplarını satan kitapçılara, bu kitapları satıştan çekmeleri söylendi, aksi halde kapatılmakla tehdit edildiler. Yayınevinin bu kitapları yeniden basması da yasaklandı.

                    Önümüzdeki günlerde sansür uygulamasının daha da genişleyeceği düşünülüyor, çünkü yeni yasalara göre, daha önce yayımlanmış kitapların yeni baskısı için de resmi izin gerekecek. İran Yayıncılar Birliği’nin Kültür Bakanlığı nezdindeki girişimlerinden henüz olumlu bir sonuç çıkmadı; Çeşme yayınevinin üst düzey yöneticilerinden biri, psikoloji, tarih, politika ve folklor konulu kitaplarının aylardır bakanlıkta izin için beklediğini söylüyor. Kimi yayıncılarsa bu yasakların tamamen keyfi olduğunu öne sürüyor.

* * *

Soljenitsin’in Tüm Yapıtları Rusçada

Geçen hafta Kundera’nın Varolmanın Dayanılmaz Hafifiliği adlı romanının nihayet Çekçede yayımlanacağı haberini verdikten sonra, bir mutlu haber de Rusya’dan geldi: önümüzdeki günlerde 88 yaşına basacak olan Aleksandr Soljenitsin’in toplu yapıtları ülkesinde ilk kez yayımlanacak. Yazarın eşi Natalya Soljenitsin, yaptığı basın toplantısında, 30 kitaplık projenin yayımlanan ilk üç cildini tanıttı. Kocasının kendisine “bekleyen derviş muradına ermiş” anlamına gelen bir Fransız atasözünü hatırlattığını söyleyen Natalya Soljenitsin bu projeyi, Sovyet sisteminin acımasızlıklarını ve Stalin’in çalışma kamplarını anlatan kitapların kaderini değiştiren bir gelişme olarak niteledi. Projenin maddi desteği, 100,000 dolar katkıda bulunan bir devlet bankasından geliyor. Kitapları yayımlayan Vremya yayınevinin yayın yönetmeni Boris Pasternak (uydurmuyorum!), yaşlı yazara ciddi bir telif ücreti ödeyeceklerini söylüyor.

                    Yayımlanan üç kitaptan biri yazarın öykülerinden oluşuyor, diğer ikisiyse Kırmızı Tekerlek’in iki ciltlik ilk bölümü. Bu 30 kitap arasında yazarın henüz tamamlamadığı yapıtları ve mektupları olmayacak. Dizinin 2010’da tamamlanması bekleniyor; Soljenitsin ilk cildin önsözünde, o günü görebileceğini sanmadığını söylüyor.

                    Soljenitsin’in toplu yapıtları daha önce 20 cilt halinde Paris’te yayımlanmıştı.

* * *

Eşcinsel Penguenler

Amerika’da yayımlanan resimli bir çocuk kitabı olay oldu. Kitap gerçek bir olaydan yola çıkıyor: New York’taki Central Park Hayvanat Bahçesi’nin iki erkek pengueni Roy ve Silo sevgili olmuş, çocuk sahibi olmaya karar vermiş ve bir taş parçasının üstünde sırayla kuluçkaya yatmaya başlamıştı. Bunun üzerine hayvanat bahçesi yönetimi penguenlere döllenmiş bir yumurta vermiş, sevgililer de yumurtadan çıkan Tango adlı kızlarını büyütmeye başlamıştı.

                    Justin Richardson ve Peter Pernell’in yazdığı, Henry Cole’un resimlediği And Tango Makes Three (“Tango’yla Üç Olduk”) bazı anne-babaların sert tepkisini çekiyor. “Eşcinselliğin doğal gösterilmeye çalışılması”ndan şikayetçi olanlar, kitabın okul kütüphanelerinde ortalık yerde durmasını istemiyor, özel izin gereken kitapların bulunduğu raflara kaldırılmasını talep ediyor. Bazılarıysa hikayenin devamı olduğunu vurguluyor: anlaşılan Silo bir süre sonra Roy’u terk etmiş ve dişi bir penguenle yaşamaya başlamış. Rolling Hills Kütüphanesi’nin yöneticisi Barbara Read de bu konuda şikayetler aldıklarını, kitapta anlatılan olay gerçek olduğu için de kitabı kurgusal yapıtların durduğu bölümden belgesel kitap raflarına aktardıklarını belirtiyor (Associated Press).

* * *

Karımı Öldürseydim...

Olay yaratan bir başka kitapsa 11 yıl önce, karısını ve karısının arkadaşını öldürmek suçundan yargılanan ve serbest kalan O.J. Simpson’a ait. O.J. Simpson: If I Did It, Here’s How It Happened (“Yaptıysam, Şöyle Oldu”) adlı kitabın 30 Kasım’da çıkacağı duyuruldu. Simpson davası Amerikan kamuoyunda büyük çalkantılara yol açmış, Simpson’un katil olduğuna inananlar, davanın sonucunu uzun süre protesto etmişti.

                    Simpson’un “aşağılık bir adam” olduğunu söyleyenler, yayınevinin yöneticisi Judith Regan’ı da “iğrenç bir oyuna alet olmak ve bundan çıkar ummak”la suçluyor. Regan’ın Simpson’la yaptığı iki saatlik söyleşi, kitabın piyasaya verilmesinden önce iki bölüm halinde Fox televizyon kanalında yayınlanacak. ReganBooks ve Fox, News Corporation’a bağlı. NBC Universal sözcüsü Rebecca Marks, kendi kanallarının bu söyleşiyi yayınlamayı reddettiğini açıkladı.

                    Kitabın basın duyurusunda anlatıldığına göre Simpson, “on yılı aşkın bir süredir kesinlikle reddettiği cinayetleri işlemiş olsa nasıl işleyeceğini anlatıyor.” O.J. Simpson ceza mahkemesi tarafından suçsuz bulunduktan sonra bir sivil mahkeme, kendisini ölümlerden sorumlu bulmuş ve ailelere 33.5 milyon dolar tazminat ödemeye mahkum etmişti. Bu tazminatın ancak bir kısmının ödenmiş olduğu, kitap satışlarından elde edilecek telif gelirinin ailelere aktarılabileceği söyleniyor. Ancak 900’ün üstünde bağımsız kitapevi, bu kitabı satmayacaklarını duyurdu; yapılan anketlerde de bu kitabı satın almayacağını söyleyen okurlar çoğunlukta. (New York Times, Abe Books)