abicim,

onca isinin arasinda bu anlasilma mevzuunda klavye parmaklamak istersen cekinme, cunku ben de harbiden merak ediyorum neyi anlayamamis olabilecegini. acikcasi bana oyle geliyor ki ezberden konusuyorsun, birseyleri anlamamis oldugunu hayal meyal animsiyorsun ama ne oldugunu bilmiyorsun, ya da birileri sana bu yonde birseyler soyledi vaktiyle ve sen de 'aa evet ben de' dedin icinden (hoduk mesela).

simdiye kadar okudugun roman ve oykulerimin hangisi sana boyle bir duygu vermis olabilir diye dusunuyorum - '7' mi, 'suc&ceza' mi, ne? problem ne, dil mi (bu cumlenin ne dedigini anlamiyorum), 'fikirler' mi (fazla felsefe yapmissin, bir suru jargon kullanmissin, ne lan bu, hikaye mi ders mi), yoksa daha muglak birsey mi (olay nerede geciyor; yazar bu kitabi niye yazmis)? spesifik ornek lutfen. anlamiyorum derken, anlamaktan neyi kastettigini tam anlamiyorum sanirim - benim paul auster'da anlamadigim bir suru sey var ornegin. 'kolayca anlamak'tan soz ediyor olabilir misin? yani bazi yazilar daha seffaftir, bazisi daha kapalidir, biraz daha ugrasmak gerekir. ama seffaf yazilar bile, gorunusteki kolay algilanabilirlige ragmen, karmasik bir icerik barindirabilir. cumleleri anlarsin da aslinda neler olup bittigini anlamayabilirsin.

bir de tabii su var (biraz ukalalik yapmama izin verirsen): modern cagla birlikte, sanatcinin toplum icindeki konumunda ciddi bir donusum yasanmaya baslandi. daha oncesinde neredeyse tumuyle fonksiyonel bir uretimi vardi sanatcinin, somut bir ise yariyordu yaptiklari. moderniteyle birlikte sanatin kendi kurallarini yaratmaya, kendi ustune kapanmaya, kendi hakkinda dusunmeye basladigini goruyoruz. sanat sanat icindir hikayesi. bir yerden sonra, tipki bilim ve hukukta oldugu gibi sanat da 'lebenswelt'ten cikip kendi ozerk alanini kurdu. bu diger alanlarda bu kadar sorun yaratmiyor belli ki - kimse, fractal geometrinin ne oldugunu anlamadigi icin gidip matematikci dovmuyor, ya da avrupa hukukunun inceliklerine vakif olamadigi icin hukukculari elitist olmakla suclamiyor. oysa bu iki alan, aslinda sanattan cok daha yasamsal. nedense sanata gelince insanlar, ornegin renk ne demek bildikleri ya da o dili (anadilleri olarak) konusabildikleri icin, bu unsurlarin kullanimiyla olusturulan her sanat urununu dogal olarak, kendiliginden anlayabilmeyi umuyor. oysa fraktal geometriyi gercekten anlayabilmek icin muhendislik egitimi bile nasil yeterli degilse, cogu sanat urununu 'cozebilmek' icin de ciddi bir yatirim yapmak gerekiyor. bu emegin tek bir karsiligi var - seni daha iyi bir insan yapmiyor, insanlari ve dunyayi daha iyi anlamani bile saglamiyor cogunca, yalnizca estetik bir haz veriyor.

bunu ugrasmaya deger bulmamak elbette herkesin hakki. ama ondan sonra 'niye herkesin anlayabilecegi seyler yazmiyor bu adamlar?' demenin alemi de yok, cunku zaten 'bu adamlar' harcialem olmayan birseyi (estetik) ariyor ve inan cogu durumda yazdiklarini mumkun oldugunca anlasilir kilmak icin calisiyorlar. unutma ki dilin kendisiyle ugrasmak sanatcinin onceliklerinden biri - kullandigi 'dil' her neyse. onu en basite indirgemesini talep etmek, o dille oynayarak ortaya cikarabilecegi seylerden feragat etmesini istemek demek. ilk noktali virgulde, ilk soyut kavramda ya da ilk metaforda havlu atan okuyucu kitlesiyle ugrasmak pedagoglarin gorevi bence.

ayrica, tipki bilimi populerize eden yazarlar bulundugu gibi (ki stephen hawking'i 50. sayfadan sonra anladigini iddia eden 'sokaktaki adam'a supheyle yaklasirim), populer urunler veren yazarlar da var (hemingway'i tavsiye ederim). bir de tabii televizyon var. attention deficit'i olan insanlarin kendilerine daha uygun mesgaleler bulmalari gayet mumkun artik (ki bu mesgaleler de a.d.'yi korukluyor sonucta) - herseyi anlayacagiz diye de birsey yok. bu anlamda 'kitle'ye karsi tek sorumlulugumun durustluk oldugunu dusunuyorum - yani birseyi oldugundan karmasik kilmaya calisarak bir tur 'puan toplama' taktigi gutmeme durustlugu. sanirim senin sorunun altinda yatan implicit suclama da bununla ilgili - yani daha duz anlatilabilecek birseyi gereksiz yere karmasiklastirdigimi dusunuyorsun belki de. bunu yapmamak icin gercekten azami dikkat gosteriyorum.

ne diyorsun?

.cem